Koray Avcı Çakman’ın Okul Öncesi Döneme Yönelik Kitaplarında Söz Varlığı, Sözcüksel Çeşitlilik ve Okunabilirlik

Özet

Çocuk yazını metinlerinde söz varlığı unsurlarının, sözcüksel çeşitliliğin ve okunabilirlik düzeylerinin belirlenmesi, eserlerin hedef yaş grubuna uygunluğunun değerlendirilmesi açısından önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışmada Koray Avcı Çakman’ın okul öncesi döneme yönelik 15 çocuk kitabının söz varlığı unsurları, sözcüksel çeşitlilik ve okunabilirlik düzeyleri incelenmiştir. Doküman incelemesine dayalı olarak yürütülen araştırmada veriler Türk Çocuk Yazını Derlemi aracılığıyla toplanmış, işlenmiş ve analiz edilmiştir. Eserlerin metinleri derleme aktarıldıktan sonra cümle ve sözcük düzeyinde etiketleme işlemleri gerçekleştirilmiş ardından söz varlığı unsurları belirlenmiş, sözcüksel çeşitlilik puanları Type-Token Ratio (TTR) yöntemiyle ve okunabilirlik düzeyleri Ateşman Okunabilirlik Ölçümü aracılığıyla hesaplanmıştır. Bulgular; eserlerde isim, fiil, sıfat ve zarf kullanımının öne çıktığını, bunun yanında deyim ve ikilemelere de yer verildiğini göstermektedir. Ayrıca eserlerde hayvanlar, doğa ve günlük yaşamla ilişkili sözcüklerin yoğun olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Sözcüksel çeşitlilik puanlarının 53,09 ile 70,09 arasında değiştiği ve tüm eserlerde farklı sözcük kullanımının belirli bir düzeyin üzerinde olduğu görülmüştür. Ateşman okunabilirlik puanlarının ise 67,13 ile 92,58 arasında değiştiği eserlerin büyük bir bölümünün kolay ve çok kolay düzeylerinde yer aldığı bilgisine ulaşılmıştır. Araştırma çocuk yazını eserlerinin söz varlığı, sözcüksel çeşitlilik ve okunabilirlik özelliklerinin derlem temelli nicel yöntemlerle birlikte değerlendirilmesine yönelik bütüncül bir örnek sunmaktadır. Sonuç olarak Koray Avcı Çakman’ın okul öncesi döneme yönelik eserlerinin söz varlığı, sözcüksel çeşitlilik ve okunabilirlik özellikleri bakımından hedef yaş düzeylerine uygun özellikler gösterdiği belirlenmiştir.

Referanslar

1. Ateşman, E. (1997). Türkçe’de okunabilirliğin ölçülmesi. Ankara Üniversitesi TÖMER Dil Dergisi, 58, 171-174.
2. Avcı, B. (2022). Koray Avcı Çakman'ın kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Bingham, A. (2016). Çocuklarda problem çözme yeteneklerinin geliştirilmesi (Çev. A. Ferhan Oğuzkan). Milli Eğitim Bakanlığı.
4. Çağlayan Özkan, A. (2026). Türk Çocuk Yazınının Söz Varlığı: Yüksek Sıklıklı Sözcükler. Yearbook of Turkic Studies - Belleten, (81), https://doi.org/10.32925/tday.2026.146
5. Çetinkaya, G. (2010). Türkçe metinlerin okunabilirlik düzeylerinin tanımlanması ve sınıflandırılması [Yayınlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Geniş, E. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamında okul öncesi hikâye kitaplarında değerler eğitimi: Koray Avcı Çakman serisinin analizi. The Journal of International Educational Sciences, (47), 362-390. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.90308
7. Jarvis, S. (2013). Capturing the Diversity in Lexical Diversity. Language Learning, 63, 87-106. https://doi.org/10.1111/j.1467-9922.2012.00739.x
8. Johansson, V. (2008). Lexical diversity and lexical density in speech and writing: a developmental perspective. Lund University, Dept. of Linguistics and Phonetics Working Papers, 53, 61-79.
9. Karamancı, İ. (2024). Koray Avcı Çakman'ın çocuk edebiyatı eserlerinin çoklu zekâ kuramı çerçevesinde incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Kavak, S., & Baş, B. (2018). Koray Avcı Çakman'ın hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(4), 1141–1159. https://doi.org/10.16916/aded.461083
11. Malvern, D., Richards, B., Chipere, N., & Durán, P. (2004). Lexical diversity and language development: Quantification and assessment. Palgrave Macmillan.
12. McCarthy, P.M. & Jarvis, S. (2010). MTLD, vocd-D, and HD-D: A validation study of sophisticated approaches to lexical diversity assessment. Behavior Research Methods, 42, 381–392 https://doi.org/10.3758/BRM.42.2.381
13. Özbilen Demirtaş, E. (2021). Koray Avcı Çakman'ın öykü ve romanlarının duyarlık eğitimi açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Özkan, B. (2015). Bir özel alan derlemi olarak 'Türk çocuk yazını derlemi' ve Türk çocuk yazını üzerine ileri uygulamalar. TÜBİTAK SOBAG 112K479 numaralı proje sonuç raporu. https://app.trdizin.gov.tr/proje/TVRRM01ETXo
15. Tömen, M. (2016). The relationship between vocabulary size, lexical diversity, lexical density and efl writing scores: a cross-sectional study. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
16. Ulusoy, A. (2026). Koray Avcı Çakman'ın çocuk edebiyatı eserlerinde enneagram kişilik tipleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
17. Wood, D. (1988). How children think and learn. Basil Blackwell.
18. Yaşar Yiğit, S. (2025). Koray Avcı Çakman'ın "İlginç Ülkeler Dizisi"nin söz varlığı açısından incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
19. Yılmaz, H. D. (2017). Koray Avcı Çakman'ın eserlerinde çocuklara yönelik ekoeleştirel iletiler [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Erzincan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkez