Kanon ve Karşı Söylem: Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Romanının “Öteki” Yazarları

Özet

Öteki kavramı, Platon’dan itibaren tartışılmış ve farklı düşünürler tarafından çeşitli şekillerde yeniden anlamlandırılmıştır. Ancak modern dönemde öteki, yalnızca benliğin varlık koşulu olmaktan çıkmış; toplumların, ideolojilerin ve kimliklerin inşasında da temel unsurlardan biri hâline gelmiştir. 1923 sonrasında Cumhuriyet’in temel amaçlarından birinin inkılapları halka benimsetmek olduğu düşünüldüğünde, edebiyatın da bu doğrultuda şekillendiği görülmektedir. Bu süreçte öteki kavramı sürekli yeniden üretilmiş ve farklı biçimlerde karşımıza çıkmıştır. Kimi zaman azınlıklar kimi zaman mutaassıp kesimler kimi zaman da hâkim söylemin dışında kalanlar öteki olarak konumlandırılmıştır. Romanların ulusal kimliğin inşasında bir araç olarak değerlendirildiği durumlarda, inkılap edebiyatının dışında eser veren veya dönemin hâkim söylemiyle tam anlamıyla örtüşmeyen yazarlar öteki olarak görülmüştür. Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde yazarların hangi sebeplerle kanon dışında kaldıkları ele alınmıştır. Bu bağlamda yazarların inkılap edebiyatı dışında eser vermeleri, köy gerçekliğini bütün yönleriyle ortaya koymaları, cinsel yönelimleri, tasavvufi yaklaşımları ve komünizm propagandası yapmakla suçlanmaları gibi çeşitli hususlar değerlendirilmiş; kanon ile karşı söylem arasındaki ilişkinin sonucunda ortaya çıkan ötekileştirme süreci ele alınmıştır. 1920-1950 yılları arasında yazarların öteki olarak görülmesinde etkin rol alan temel hususlar farklılık göstermiştir. Yazarların ideolojik görüşleri, almış oldukları siyasi tavırlar ve eserlerinin içeriği gibi çeşitli sebepler ilgili yazarın öteki veya başka görülmesine yol açmıştır. Elbette bunu belirleyen ana etken kanonun kırmızı çizgileri olmuştur. Bu çizgilerin yazar veya eser vasıtasıyla ihlal edilmesi ötekiliği zorunlu kılmıştır. Eserlerde mevcut olan öteki, yazarlara da sirayet etmiştir.  Makale bu durumu eser ve yazar ayrımı yaparak irdelemeye dayanmaktadır.

Referanslar

1. Abasıyanık, S. (1988). Bütün eserleri 4 mahalle kahvesi-havada bulut. Bilgi Yayınevi.
2. Abasıyanık, S. (2001). Açık hava oteli konuşmalar mektuplar. Bilgi Yayınevi.
3. Abasıyanık, S. (2022). Medarı maişet motoru. İş Bankası Yayınları.
4. Aksakal, H. (2023). Muasır medeniyet seviyesinin çok uzağında: Mahmut Makal’ın Bizim Köy adlı eseri ışığında Türkiye’de cumhuriyetçiliğin köylülükle ilişkisi. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 19(65), 52-79.
5. Anar, T. (2013). Türk edebiyatında edebiyat kanonu: kanon, kanona girmek ve kanona müdahale. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (1), 40-78.
6. Andaç, F. (2001). Söz uçar yazı kalır yüzyılın son tanıkları-1. Can Yayınları.
7. Andı, F. (2016). Cumhuriyetin ulusal kimlik oluşturma süreçleri ve Mehmed Âkif, Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 20(232), 83-88.
8. Aybay, H. (2022), İkdam gazetesindeki edebiyat yazıları, [Doktora Tezi, MCBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü,] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
9. Baltacıoğlu, İ. H. (1936). Teşkilatsız edebiyat. Yeni Adam, (118), 2.
10. Başar, Ş. N. (1938). Yalnız dönüyorum. Kenan Basımevi.
11. Başçı, P. (2007-2008) Yerli edebiyat, yurdun edebiyatı; herkes onu okumalı: Türk edebiyatı kanonu ve ulusal kimliğin sınırları. Pasaj Edebiyat Eleştirisi Dergisi, (6), 44-69.
12. Belge, M. (2004). Türkiye’de “Kanon”. Kitap-lık Dergisi, Dosya: 55, (68), 54-59.
13. Çıkla S. (2007). Türk edebiyatında kanon ve inkılap kanonu. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 4 (13-14), 47-68.
14. Demir, D. C. (2011). Erken Cumhuriyet Dönemi Türk romanında 31 Mart Olayı’nın temsili, [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
15. Dilmen, İ. N. (1932). ‘Edebiyatımız nereye gidiyor?’. Hakimiyeti Milliye, 4071, 5.
16. Enginün, İ. (1995), Halide Edip Adıvar’ın eserlerinde Doğu-Batı meselesi. MEB.
17. Eskin, Ş. (2016). Ulusal kimliğin icadı ve hafıza mekânı olarak ‘Onuncu Yıl Marşı’. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 20(232), 98-104.
18. Eskin, Ş. (2023). İnkılap edebiyatı Türkiye’de uluslaşma, kültürel inşa seferberliği ve edebiyat. Dergâh Yayınları.
19. Halim G. (1932). Gökmen. Semih Lütfü Suhulet Kütüphanesi.
20. Harold B. (2004). Kanona ağıt. (çev. Mehmet H. Doğan). Kitap-lık, (68), 80-91.
21. İleri, S. (2010). Safiye Erol’a saygı yazısı. Makaleler içinde (3. baskı,15-18). Kubbealtı Neşriyâtı.
22. Jusdanis, G. (1998). Gecikmiş modernlik ve estetik kültür milli edebiyatın icat edilişi. Metis Yayınları.
23. Kanık, O. V. (1950). Mahmut Makal’ın yurt sevgisi. Yaprak Dergisi, (22), 2.
24. Kara İ.-İbanoğlu F. (2011). Sessiz yaşadım, matbuatta Mehmet Akif 1936-1940. Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları.
25. Kudret, C. (2004). Türk Edebiyatında hikâye ve roman 2. Dünya Yayıncılık.
26. Nayır, Y. N. (1933). Propaganda edebiyatı. Milliyet, 2572, 4,
27. Örik, N. S. (1996). San’atkârlar. Oğlak Yayınları.
28. Safa, P. (1933) Sanat ve gaye. Cumhuriyet Gazetesi, 3.
29. Schick, İ. C. (2000). Batının cinsel kıyısı başkalıkçı söylemde cinsellik ve mekansallık. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
30. Seçkin Ö., (2020). İktidar ve sanat bağlamında “Porda” şiiri örneği. Türklük Bilimi Araştırmaları, (47), 131-174.
31. Sevengil, R. A. (1933). İnkılapçı edebiyat düşmanlarına cevap. Vakit Gazetesi, 5560, 6.
32. Sümer, M. (2016). Ulus inşasında edebiyat. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, (20), 232, 75-82.
33. https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/laik-bir-dua-10-yil-marsi-5101987
34. https://t24.com.tr/k24/yazi/nahid-sirri-fuat-omer,2510