Türkçede fiiller, temel anlamlarının dışında yeni bir kelimeyle bir araya gelerek anlam genişlemelerine uğramaktadır. Bağlama veya kullanıldıkları unsurlara göre çeşitli anlamlar kazanan fiiller bu durumda çok anlamlılık olgusunu ortaya çıkarmaktadır. Çalışmaya konu olan Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden Behçetü’l Hadayık, Kıssa-i Yusuf, Kur’an Tercümesi, Marzubân-name ve Süheyl ü Nev-bahâr’da ele alınan ve söz konusu dönemde sıkça kullanılan düş- fiilinin metinler içerisinde kazandığı yeni anlamlar incelenmiştir. Fiilin dönem içinde zengin bir kullanıma sahip olduğu örnekler üzerinden tespit edilmiştir. Çalışma üç ana başlıktan oluşmaktadır. İlk başlıkta “düş- fiilinin çeşitli kullanımları” incelenmiştir. Bu başlık içerisinde fiilin toplam 45 tane çeşitli anlamı tespit edilmiştir. Bu da düş- fiilinin metindeki bağlama göre birçok anlam kazandığını ve dönem dilinde de çok yönlü şekilde yer aldığını göstermektedir. İkinci başlık, “düş- fiilinden türeyen isim görevindeki sıfat-fiiller” üzerinedir. Bu başlıkta fiilden türeyen isimlerin hem gerçek hem de mecazi kullanım alanları ele alınmıştır. Mecazi kullanımlarda yoksul insanları niteleyen ve soyut bir kullanım olan “düşmüşler”, gerçek anlamda insanları niteleyen kullanımlarda ise “tagdan düşenler” şeklindeki örneklere rastlanmıştır. Üçüncü başlıkta ise “düş- fiilinden türeyen ismi niteleyen sıfat-fiiller” yer almaktadır. Bu başlık da “varoluşsal veya başlangıç anlamında düş-” ve “olumsuz bir durumun isabet etmesi anlamında düş-” şeklinde iki alt kategoriye ayrılmıştır. Elde edilen bulgular Eski Anadolu Türkçesinde düş- fiilinin çeşitli anlam genişlemelerine uğrayarak çok anlamlılık olgusunun söz varlığına yansımasını net bir şekilde göstermekte ve fillerle ilgili yapılacak olan yeni çalışmalara da katkı sağlayacak niteliktedir.
Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.
