Halk Anlatılarının Epik İlkeleri Doğrultusunda Keloğlan ile Devler Masalının Yapısal İncelenmesi

Özet

Masallar, kolay aktarılabilir yapıları, evrensel değerleri, geniş konu çeşitliliği sayesinde sözlü edebiyatın yaygın türlerindendir. Masallar üzerindeki erken dönem çalışmalar derleme faaliyetlerine, motif, tip ve yapı incelemelerine odaklanmış; zamanla farklı kültürlerdeki masalların benzer özellikler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu benzerliklerin kökenini açıklamaya yönelik olarak Tarihî-Coğrafi Fin Okulu’nun sistematik yöntemi yapı merkezli inceleme geleneğine önemli katkılar sağlamıştır. Halk Anlatılarının Epik Kuralları, halk anlatılarının içyapısal düzenini açıklayan ilk kapsamlı teorik çerçevelerdendir. Giriş–son formülü, üçleme, karşıtlık, tek olay çizgisi, yoğunlaşma ve sahne düzeni gibi on beş temel ilkeden oluşan bu kuram, sözlü kültür anlatılarının doğal akışında tekrar eden evrensel bir anlatı mantığını ortaya koyar. Dünyanın farklı bölgelerinden derlenen masal, destan ve efsaneler üzerinde yürütülen araştırmalar, epik kuralların geniş bir kültürel yelpazede uygulanabilir olduğunu göstermiştir. Bu çalışmanın amacı, Türk masal geleneğinin önemli örneklerinden olan Keloğlan ile Devler masalını Axel Olrik’in epik kuralları doğrultusunda değerlendirmektir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, metin çözümlemesi yapılarak masalın olay örgüsü, sahne yapısı, kahraman–karşıt güç ilişkileri, tekrar örüntüleri ve olağanüstü unsurları epik yasalar çerçevesinde incelenmiştir. Analiz sonucunda masalın tek çizgili olay akışı, belirgin başkahraman merkezliği, karşıtlık örgüsü, üçleme düzeni, olağanüstülük ve zincirleme entrika gibi epik kuralların büyük kısmıyla uyum sağladığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, bu masalın sözlü kültürün klasik yapı özelliklerini taşıdığı Türk masal geleneğinde evrensel anlatı yasalarının doğal biçimde işlediği ve Olrik’in epik ilkelerinin Türk masallarına başarıyla uygulanabileceğini göstermektedir. Bu çalışma, hem epik kurallar kuramının Türkiye örnekleri üzerindeki geçerliliğine katkı sunmakta hem de Türk masallarının yapısal bütünlüğü ve sözlü kültür mantığını göstermesi bakımından literatüre yeni bir bakış açısı kazandırmaktadır.